Όλα τα "Άρθρα του μήνα"
Επιστροφή στην κεντρική σελίδα


Μεθόδευσις αναγνώσεως αρχαίων κειμένων

1. Εισαγωγή

Λαμβάνω πολλά μηνύματα από σας, μέσω διαδικτύου και όχι μόνον, στα οποία ακούγονται κραυγές απελπισίας για την τραγική κατάπτωσι των αξιών και το ψέμμα, τα οποία μας καταπιέζουν και μας εξοντώνουν, χωρίς να διαφαίνεται φως αλήθειας από πουθενά.

Εφ’ όσον τόσο επισταμένα μου το ζητάτε, θα το προσπαθήσω. Με τις δυνατότητες που διαθέτω και με τον τρόπο που προσωπικά προσεγγίζω τα αρχαία μας κείμενα, θα σας μεταδίδω απόψεις του τρόπου, που έχω αντιληφθή την φιλοσοφία.

Πώς μπορούν να μελετηθούν τα κείμενα αυτά για να παραδώσουν, έστω και μέρος της σοφίας των σ’ εμάς που βρισκόμαστε εκτός των πανεπιστημιακών πυλών; Μας είναι απηγορευμένη η πρόσβασι των κειμένων και η αναμετάδοσι σχετικών απόψεων;

Όλοι εμείς, και δεν γνωρίζω εάν είμεθα ολίγοι ή πολλοί, ζητάμε από την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία να μας δώση αυτό το φως, γιατί αντιλαμβανόμεθα ότι εκεί υπάρχει ακόμη ζωντανή αυτή η μυριάκτινος αλήθεια, αν και, παρ’ όλη μας την επιθυμία, καλά γνωρίζομε ότι η ανεύρεσίς της είναι εξαιρετικά δύσκολη και κρυμμένη κάτω από αναρίθμητους ομιχλώδεις πέπλους παραπλανήσεως.


2. Ο πρώτος πέπλος συσκοτισμού

Ο πρώτος πέπλος είναι οι προσωπικές μας αντιλήψεις - οικογενειακές, θρησκευτικές, παιδείας, κοινωνικές, πολιτικές, πολιτιστικές, κ. α., οι οποίες μας καθιστούν δεσμώτες του Σπηλαίου και δεν μας επιτρέπουν την απαραίτητη ελευθερία σκέψεως για να συλλάβωμε μία εκ βάθρων διαφορετική κατανόησι των αξιών, των προτύπων και των οραμάτων, ως υπάρχουν καταγεγραμμένα στα αρχαία κείμενα.

Ας λησμονήσωμε λοιπόν τις προσωπικές μας γνώμες και ας παρατηρήσωμε τα κείμενα με τα μάτια του μικρού παιδιού, τα γεμάτα περιέργεια και αδημονία να γνωρίσουν τον αρχαίο κόσμο των ηρώων και των θαυμάτων ενός ανθρωπιστικού πολιτισμού, ο οποίος είχε την έμπνευσι και την δύναμι να ενατενίζη το θείον με δέος, προσμονή, ευλάβεια και ενθουσιασμό, χωρίς δόγματα, αιρέσεις, προκαταλήψεις.

Η μοναδικότης της ανωτερότητος εκείνου του πολιτισμού έγκειτο στην αναγνώρισι του δικαιώματος του άλλου να διαφωνεί εφ’ όλης της ύλης και εφ’ όλων των ιδεών, προβάλλοντας αξιοπρεπώς τα επιχειρήματά του.

Η εποχή μας κατήργησε τις βασικές αρχές της αρχαιοελληνικής κοσμοθεάσεως και τις αντικατέστησε με την χρησιμοθηρία υλικών επιδιώξεων.

Βασική αρχή του αρχαιοελληνικού κόσμου ήτο η επιδίωξις του ανθρώπου, ως άτομον και ως κοινωνία, να προσεγγίση την καθολική έννοια της αρετής.

Αυτή διαπνέει ολόκληρη την Αρχαιοελληνική Γραμματεία από τον Όμηρο και τον Ησίοδο, τούς επικούς και τραγικούς ποιητάς, τούς προσωκρατικούς φιλοσόφους, τούς μετά τον Σωκράτη/Πλάτωνα και μέχρι των νεοπλατωνικών φιλοσόφων.

Η λέξις αρετή έχει καταργηθή από το λεξιλόγιό μας σήμερα. Ελάχιστοι την γνωρίζουν και ουδείς την μεταχειρίζεται. Εάν δεν την επαναφέρομε, ακολουθώντας με σεβασμό τα αρχαία κείμενα για να επανενεργοποιήσωμε την δύναμίν της, δεν θα απαλλαγούμε από τις ασθένειες της ψυχής, που καταλήγουν στις ασθένειες του σώματος.

Ο πρώτος συσκοτισμός συνεπώς επήλθε με την κατάργησι της εννοίας της αρετής, διότι η ψυχή μας απώλεσε το πλέγμα της αλήθειας, επί του οποίου είχε εξυφάνει την ισορροπία της.


3. Ο δεύτερος πέπλος συσκοτισμού

Θα πρέπει να έχωμε υπ’ όψιν μας ότι ο δεύτερος πέπλος αναφέρεται στην αντιστροφή ή στην αλλοίωσι των εννοιών των επίμαχων λέξεων, όπως είναι οι λέξεις αγαθόν, δαίμων, έρως, κ.ο.κ., στις οποίες πρέπει να αποδώσωμε εκ νέου την αρχική των σημασία, έχοντας συνεχώς στο πλευρό μας τα μεγάλα αρχαιοελληνικά λεξικά.

Προτείνω, ως ένα από τα πλέον έγκυρα και εύχρηστα λεξικά, το Λεξικό του Ι. Σταματάκου "Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης". Σπουδαία λεξικά πολλών τόμων είναι του Ι. Δημητράκου και των Ηerbert G. Liddell and Robert Scott. Η στενή παρακολούθησις των λέξεων και η καταγραφή σε ιδιαίτερο τετράδιο όλων των εννοιών μιας λέξεως είναι ο θησαυρός μας για την κατανόησι του κειμένου, ως προς την αντίληψι του φιλοσόφου και όχι ως προς τας προσωπικάς μας δοξασίας. Διευρύνεται επί πλέον το λεξιλόγιό μας και η δυνατότης μας απομνημονεύσεως.

Θα ακολουθήσουν και άλλες σκέψεις σχετικά με τον συσκοτισμό της εποχής μας, η οποία διεστρέβλωσε την αλήθεια των αρχαίων κειμένων. Έχοντας η πολιτεία εντέχνως καταργήσει το πολυτονικό, την μελέτη της γραμματικής και του συντακτικού των αρχαίων, δεν έχουν οι νέοι άμεσο πρόσβασι στα αρχαία μας κείμενα. Η επαναφορά των αρχαίων, χωρίς την επαναφορά του πολυτονικού από την πρώτη τάξι του δημοτικού είναι μία παράλογος ταλαιπωρία των παιδιών.


4. Μέθοδος διακρίσεως εννοιών

Πριν ξεκινήσωμε την περιοδεία μας προς την μεθόδευσι προσεγγίσεως της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, θα ήθελα να προτείνω το μόνιμο και σταθερό κείμενο από το οποίο αντλούμε τις απαντήσεις στις απορίες μας και, το οποίο γίνεται αιτία να μας δημιουργούνται συνεχώς νέες απορίες.

Είναι η "Πολιτεία" του Πλάτωνος,
στην οποία αργότερα θα προστεθούν οι "Νόμοι".


Βάσις του κειμένου είναι η αναλυτική προσέγγισις της εννοίας της δικαιοσύνης, της τετάρτης των ιδιοτήτων της αρετής. Ιδιότητες της αρετής είναι η σωφροσύνη, ανδρεία, φρόνησις και δικαιοσύνη. Κύριος και πρωταρχικός στόχος της Πολιτείας είναι η διεξοδική ανάπτυξις της εννοίας της δικαιοσύνης, τόσο σε προσωπικό, όσο και σε κοινωνικό/πολιτικό επίπεδο.

Το κείμενο αυτό θα είναι ο, εξ αποστάσεως, αγαπημένος σύντροφός μας για πολλά χρόνια. Είναι η ακρόπολις του Αρχαίου Ελληνικού Λόγου.

Η αρετή λοιπόν πρέπει να επανέλθη στην μνήμη μας διαβάζοντας παράλληλα τα σύντομα και απλούστερα κείμενα του Πλουτάρχου: το "Περί Αρετής και κακίας", "Ει διδακτέον η αρετή", "Περί ηθικής αρετής", "Περί αοργησίας" κ. α..

Μια μελέτη των απλών κειμένων του Πλουτάρχου είναι ο ασφαλέστερος οδηγός μας προς την κατεύθυνσι της πλατωνικής φιλοσοφίας, η οποία έχει τον θρόνο της στην διεξοδική ανάλυση και σύνθεσι των ιδιοτήτων της έννοιας της αρετής, συνδεδεμένης με την έννοια του αγαθού.


α. Η προετοιμασία

Παράλληλα με την ανάγνωσι της Πολιτείας, θα πρέπει, προκειμένου ν’ ανοίξωμε τα μυστικά του αρχαίου κόσμου, ν’ αρχίσωμε από τα πρώτα και σχετικώς μικρά κείμενα των μεγάλων φιλοσόφων και μάλιστα από τούς σχετικώς απλούς στοχαστάς για να προχωρήσωμε στούς Μεγάλους.

Είναι όλοι εξ ίσου πολύτιμοι και πολυτίμητοι και τούς είμεθα ευγνώμονες για το έργο των, το οποίο σήμερα πλέον αναγνωρίζομε ότι είναι θεραπεία ψυχής.

Οι αρχαίοι μας φιλόσοφοι δεν αποκαλύπτουν το πραγματικό των πρόσωπο παρά μόνον δια της απ’ ευθείας αναγνώσεως των κειμένων, έστω και αν αυτά είναι σε νεοελληνική απόδοσι.

Με την τριβή, ο νους εθίζεται, όταν μετά προσοχής "βλέπει" και διαβάζει δυνατά το αρχαίο κείμενο, μέχρις ότου κάποια στιγμή γίνεται οικείο και, με μία μικρά βοήθεια από το νεοελληνικό κείμενο και τα λεξικά, ξαναθυμάται και αναγνωρίζει την ουσία των σκέψεων του φιλοσόφου.

Τα σχόλια των ξένων μελετητών, όσον σημαντικά και αν θεωρούνται, δεν έχουν πραγματική απήχησι στην ψυχή μας, διότι λαμβάνουν την χροιάν μιας ξένης καλλιέργειας, η οποία προσπαθεί να ερμηνεύση την αρχαίαν Ελληνικήν σκέψιν υπό την επήρειαν διαφορετικής φυλετικής μνήμης και νοητικής υφής.

Θα συνιστούσα ως ανάγνωσμα το "Εγχειρίδιον" του στωϊκού φιλοσόφου Επικτήτου, το οποίο αν και βαθυστόχαστο είναι πολύ απλό και σχετικά εύκολο στην κατανόησί του.

Σε αντιπαραβολή, αλληγορικό κείμενο απλής σοφίας, είναι ο "Κέβητος Πίναξ", του οποίου ο συγγραφεύς φέρεται ότι είναι ο Κέβης ο Θηβαίος, επίσης στωικός φιλόσοφος.

Τα δύο ανωτέρω κείμενα κινούνται με στόχον την επίλυσιν βιωτικών και ηθικών προβλημάτων. Το μεν πρώτο παραδίδει στον αναγνώστη την απάντησι στα καθημερινά του διλήμματα και αντιξοότητες της καθημερινής αισθητής πραγματικότητος με συναρπαστική συντομία. Το δε δεύτερο, μέσω της αλληγορίας της αντιθέσεως αρετής/κακίας, παραδίδει την πρώτη επαφή με τον αόρατο κόσμο της νοήσεως.

Ο αρχαίος Ελληνικός στοχασμός κινείται πάντοτε μεταξύ του αισθητού και του νοητού κόσμου. Γι’ αυτό τα δύο αυτά κείμενα - το "Εγχειρίδιον" και ο "Κέβητος Πίναξ" - ευθύς εξ αρχής μας επιτρέπουν την θέασι των δύο φύσεων του ενός και μοναδικού κόσμου και μας προετοιμάζουν για τα θαυμαστά μας ταξείδια στην αρχαία γνώσιν.

Τα δύο κείμενα βρίσκονται στις εκδόσεις "ΠΑΠΥΡΟΣ". Οι "Εννεάδες" του Πλωτίνου, που συμπεριλαμβάνονται στο ίδιο βιβλίο, δεν είναι της παρούσης. Όμως σ’ αυτό περιέχονται και τα Χρυσά Έπη των Πυθαγορείων με την βιογραφία του Πυθαγόρου. Και το κείμενο αυτό μας είναι απαραίτητο στην προκαταρκτική μας περιοδεία δια μέσου της αρχαίας σοφίας, διότι η μελέτη των Χρυσών Επών αποτελεί το βάθρο, επί του οποίου θα στηριχθή η μελλοντική μας εξέλιξις.


β. Οι πρώτες ενέργειες

Πριν αρχίσωμε την φιλοσοφική μελέτη, φροντίζομε να γνωρίσωμε εν συντομία τον συγγραφέα από εγκυκλοπαίδεια ή από άλλη πηγή, καθώς και την εποχή του. Να γνωρίσωμε την γενεαλογία και τον διδάσκαλο ή τους διδασκάλους του. Παρατηρούμε εάν ο συγγραφεύς/φιλόσοφος έζησε σε εποχή μεγάλων πολέμων ή σε εποχή ειρήνης, για ν’ αντιληφθούμε τουλάχιστον το κλίμα της εποχής, πριν ακόμη ανοίξωμε το βιβλίο που θα μελετήσωμε.

Εν συνεχεία, απευθυνόμεθα στο κείμενο. Διαβάζομε με μεγάλη προσοχή τα σχόλια, τα οποία υπάρχουν στην αρχή, προ του αρχαίου κειμένου. Τα σχόλια μας φέρουν πιο κοντά στον φιλόσοφο και στο έργο του.

Η ανάλυσις των σχολίων σχετικά με το έργο είναι ο σκελετός της μελέτης μας. Σημειώνομε σε τετράδιο τα μέρη του κειμένου, ώστε να έχωμε την πρώτη επαφή με την ορθή διαίρεσι των μερών του.

Μας ενδιαφέρει να γνωρίζωμε, πώς ο σχολιαστής έχει χωρίση τις μεγάλες καθώς και τις επί μέρους ενότητες. Επάνω στο βιβλίο διαχωρίζομε τις ενότητες με μολύβι η με μαύρο λεπτό μαρκαδόρο.

Το βιβλίο είναι εργαλείο διευρύνσεως της ικανότητός μας για μάθησι, γι αυτό το αγαπάμε πολύ, αλλά είμαστε υποχρεωμένοι να το υπογραμμίζωμε, προκειμένου να μας αποκαλύψη τα μυστικά του.

Γράμματα, συλλαβές, λέξεις, προτάσεις, παράγραφοι αποτελούν ένα σύνολο χωρίς νόημα για μας μιας ξένης γλώσσας, της φιλοσοφικής. Αυτήν πρέπει να την τεμαχίσωμε "κατά φύσιν", με τρόπο φυσικό, για να μας αποκαλυφθούν οι αρμοί της, οι ορμές της, ο ειρμός της και οι συνειρμοί της.

Άλλως η ομοιομορφία της γραφής του βιβλίου δεν μας επιτρέπει με την πρώτη ματιά να διακρίνωμε τις έννοιες, οι οποίες θα χρήζουν πάντοτε υπογραμμίσεως, για να μην μας διαφεύγουν, σαν θήραμα που κρύβεται στην, χωρίς διάκρισι, ομοιομορφία των γραμμάτων, που σχηματίζουν τις λέξεις.

Δίδομε έναν τίτλο στην κάθε μία ενότητα, ανάλογα με τα σχόλια του μελετητού στο τετράδιό μας, διότι ενδέχεται αργότερα μετά την ολοκλήρωσι της μελέτης του κειμένου να μετατρέψωμε τον τίτλο της επί μέρους ενότητος, κατά την προσωπική μας αντίληψιν.

Όταν μετά από καιρό επανέλθωμε στο κείμενο ενδέχεται να διακρίνωμε τον τρόπο, που οι ενότητες συνδέονται μεταξύ των, διότι τα περάσματα, τα οποία διαχωρίζουν τις έννοιες είναι ταυτοχρόνως και οι αόρατοι σύνδεσμοι των εννοιών.


γ. Μερικά προσιτά φιλοσοφικά κείμενα στον νέο αναγνώστη

Έχομε την εντύπωσιν, όταν διαβάζωμε τα αρχαία κείμενα, ότι αυτά που αναγράφονται διαιρούνται σε δύο κατηγορίες: τα μεν φαινομενικώς απλά είναι ανιαρά, τα δε πραγματικώς σύνθετα είναι δυσνόητα. Έτσι έχομε αποκλεισθή από την φιλοσοφία εμείς οι Έλληνες, οι απόγονοι εκείνων, που υπήρξαν οι γονείς της.

Ας αρχίσωμε λοιπόν από τα φαινομενικώς απλά και σύντομα κείμενα του Πλουτάρχου. Σήμερα κυρίως τα απλά κείμενα μας φαίνονται ανιαρά και ξεπερασμένα, διότι δεν γνωρίζομε τον τρόπον, που πρέπει να διαβάζωνται.

Η πρώτη ανάγνωσις πραγματοποιείται με σκοπό να γνωρίσωμε το θέμα, που μας ενδιαφέρει και το οποίο πραγματεύεται ο φιλόσοφος. Εδώ δεν τελειώνει η εργασία μας. Mόλις άρχισε η περιπέτεια στα άδυτα της γνώσεως.

Είμεθα έτοιμοι για την πρώτη ανάγνωσι κειμένου. Όσοι για πρώτη φορά θα έλθουν σ’ επαφή με τα κείμενα θα παραμείνουν στην μελέτη του Πλουτάρχου και στην "Πολιτεία" του Πλάτωνος, διαβάζοντας χωρίς να προχωρήσουν προς το παρόν στις υπογραμμίσεις, που ακολουθούν.

Απαραίτητο μέσον κατανοήσεως του κειμένου είναι η δευτέρα ανάγνωσις και πολλές φορές η τρίτη.... Διότι πρέπει να έχωμε την ικανότητα να επαναλάβωμε τις έννοιες, που διαβάσαμε, εξηγώντας τα σημαντικά σημεία σε όποιον επιθυμεί να μας ακούση.

Ανακεφαλαιώνω: Όσοι θα ασχοληθούν για πρώτη φορά με τα αρχαία κείμενα θα εφοδιασθούν με την "Πολιτεία" του Πλάτωνος, την οποίαν θα διαβάζουν χωρίς να προβαίνουν σε προσωπικές κρίσεις και παράλληλα θα διαβάσουν:

α. Το "Εγχειρίδιον" του Επικτήτου,
β. Το "Κέβητος Πίναξ"
γ. Τα "Χρυσά Έπη των Πυθαγορείων" και
δ. Τα σύντομα κείμενα του Πλουτάρχου με αρχή τα "Περί Αρετής".


δ. Κείμενα για τούς ήδη έχοντες προσεγγίσει τα αρχαία κείμενα:

Εσείς που ζητάτε τον τρόπο να κατανοήσετε περαιτέρω τις φιλοσοφικές έννοιες κειμένων, που έχετε ήδη διαβάση, προχωρείτε ως εξής:

Μετά τον διαχωρισμό του κειμένου σε προοίμιο, υπόθεσι και συμπέρασμα, ως προς τον σχολιαστή, αρχίζετε την υπογράμμισι του κειμένου.

Έχομε πάντοτε δίπλα μας τρεις διαφανείς μαρκαδόρους με τα εξής χρώματα:

α. Έναν πράσινο για την υπογράμμισιν των επαναλαμβανομένων λέξεων/εννοιών, που είναι πολύ συνήθεις στα φιλοσοφικά κείμενα, για να τονισθή η συγκεκριμένη έννοια. Εάν δεν υπογραμμισθή η συγκεκριμένη λέξις εύκολα διαφεύγει της προσοχής μας η σημασία της.

β. Έναν γαλάζιο με τον οποίο υπογραμμίζομε τον ορισμό και τα θετικά επιχειρήματα της προτεινομένης εννοίας και

γ. Έναν κόκκινο με τον οποίο υπογραμμίζομε τις αρνητικές θέσεις των αντιθέτων εννοιών, που αναλύονται από τον φιλόσοφο.

Πρέπει συνεπώς να υπογραμμίσωμε με κόκκινο διαφανή μαρκαδόρο τα αρνητικά στοιχεία, τα οποία παρουσιάζει ο φιλόσοφος δια να δείξη τις αδυναμίες της αντιθέτου εννοίας και με γαλάζιο τα θετικά στοιχεία, τα αναφερόμενα στο υπό εξέτασιν θέμα.

Έχοντες πάντοτε υπ’ όψιν αυτήν την αρχή της υπογραμμίσεως, δηλ. ότι το πράσινο δια της επαναλήψεως της λέξεως/εννοίας είναι το ζητούμενο της προτάσεως, το γαλάζιο η θετική παρουσίασις της εννοίας και το κόκκινο είναι η αρνητική θέσις, με την πρώτη ματιά αναγνωρίζομε πάντοτε τα ίδια στοιχεία σε οποιοδήποτε κείμενο με τον ίδιο τρόπο.

Χωρίς δυσκολία αντιλαμβανόμεθα και αποτυπώνομε αρχές και αξίες, τις οποίες έχομε προ πολλού λησμονήσει και κατά συνέπειαν αχρηστεύσει και αυτός είναι ένας από τούς λόγους, που τα κείμενα μας φαίνονται δυσνόητα. Κρατώντας πάντοτε την υπογράμμισιν με τα ίδια χρώματα αυτομάτως, όταν επανερχόμεθα στο κείμενο με μία ματιά ξεχωρίζομε τις έννοιες και η μνήμη επαναφέρει όλο το κείμενο στην προσοχή μας.

Είναι βοηθητικό ν’ αναγράφωμε στο περιθώριο με μία η δύο λέξεις το κύριο χαρακτηριστικό νόημα, που αναπτύσσει ο φιλόσοφος/συγγραφεύς.

Προτείνω να διαβάσετε με μεγάλη προσοχή τον διάλογο "Λάχης ή περί ανδρείας μαιευτικός" του Πλάτωνος, ώστε με το παράδειγμα που σας παραθέτω να προχωρήσωμε στην βαθύτερη κατανόησι του κειμένου.

"Τεθέασθε μεν τον άνδρα μαχόμενον εν όπλοις, ώ Νικία τε καί Λάχης. ου δ’ ένεκα υμάς εκελεύσαμεν συνθεάσασθαι εγώ τε και Μελησίας όδε, τότε μεν ούκ είπομεν, νυν δ’ ερούμεν. Ηγούμεθα γαρ χρήναι προς γε υμάς παρρησιάζεσθαι. Εισί γαρ τινες οι των τοιούτων καταγελώσι, και εάν τις αυτοίς συμβουλεύσηται, ουκ αν είποιεν α νοούσιν, αλλά στοχαζόμενοι του συμβουλευομένου άλλα λέγουσι παρά την αυτών δόξαν. υμάς δε ημείς ηγησάμενοι και ικανούς γνώναι και γνόντας απλώς αν ειπείν α δοκεί υμίν, ούτω παρελάβομεν επί την συμβουλήν περί ων μέλλομεν ανακοινούσθαι. Έστιν ουν τούτο, περί ου πάλαι τοσαύτα προοιμιάζομαι, τόδε".

(Είδατε βέβαια, Νικία και Λάχη, τον Στησίλαον που έκανε επίδειξιν οπλομαχίας. καί τότε μεν δεν σας εξηγήσαμεν δια ποίον λόγον σας προετρέψαμεν εγώ και ο Μελησίας να παρακολουθήσετε μαζί μας το θέαμα, τώρα όμως θα σας το είπωμεν. διότι φρονούμεν, ότι καθήκον έχομεν προς σας τουλάχιστον να ομιλούμεν χωρίς να κρύβωμεν τίποτε. Είναι δηλαδή μερικοί, που γελοιοποιούν τα τοιαύτα και, αν κάποιος ζητήση την γνώμην των, δεν ημπορούν να είπουν τας σκέψεις των, αλλ’ επειδή αποβλέπουν εις το πρόσωπον εκείνου, που ζητεί την συμβουλήν των, άλλα λέγουν διαφορετικά από την ιδικήν των γνώμην. ημείς όμως ενομίσαμεν ότι σεις και την απαιτούμενην ικανότητα έχετε να κατανοήσετε εκείνο, περί του οποίου κάθε φοράν πρόκειται και ότι, αφού το κατανοήσετε, ημπορείτε να εκφράσετε ειλικρινώς την γνώμην σας. δια τούτο σας εκαλέσαμεν να ζητήσωμεν την συμβουλήν σας επί του θέματος που πρόκειται να σας ανακοινώσωμεν. Τούτο λοιπόν το ζήτημα, δια το οποίον εδώ και τόσην ώραν κάμνω τόσον μακράν εισαγωγήν, είναι το εξής).

(Πλάτωνος "Λάχης" 178a – 179a,
απόδ. Βασ. Ι. Τσαφάρα, εκδ. ΠΑΠΥΡΟΣ).


Στον διάλογο αυτόν αναπτύσσεται ένα διπλό θέμα: το θέμα του συμβούλου και το θέμα της ανδρείας. Το κείμενο δεν είναι αφιερωμένο αποκλειστικώς στην ανδρεία, διότι είναι χωρισμένο σε δύο σχεδόν ίσα μέρη: το πρώτο αναφέρεται στον σύμβουλο και το δεύτερο στην ανδρεία.

Η τέχνη του Πλάτωνος είναι θεία, διότι περίπου ίσος αριθμός σελίδων του κειμένου διαχωρίζει το πρώτο θέμα από το δεύτερο. Η δε αρχή του διαλόγου, την οποία παρέθεσα, είναι το προοίμιο στο οποίο παρουσιάζονται αυτές οι δύο αρχές: της οπλομαχίας, η οποία ενδεχομένως θα διαμορφώση την ανδρεία και της συμβουλής.

Είναι αξιοπερίεργο γιατί δεν απεδόθη στα σχόλια η σημασία του συμβούλου, εφ’ όσον ο Πλάτων της αφιέρωσε τόσο μεγάλη έκτασι και ανάπτυξι σ’ αυτόν τον διάλογο. Ο Λάχης είναι ένα προανάκρουσμα στην τεραστίας σημασίας αγαθού συμβούλου, ως μας τον παρουσιάζει ο Πλάτων στον διάλογό του "Αλκιβιάδης".

Σύντομα θα συνεχίσωμε την περιοδεία της κατανοήσεως των αρχαίων κειμένων με απλές πάντοτε οδηγίες και παρατηρήσεις και θα αναμένω αντιστοίχως τα σχόλιά σας.


Αλτάνη



Όλα τα "Άρθρα του μήνα"
Επιστροφή στην κεντρική σελίδα